2015 jylǵy 12 naýryz, Astana qalasy
«Infeksııalyq aýrýlardyń aldyn alý boıynsha sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalardy uıymdastyrýǵa jáne júrgizýge qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar» sanıtarııalyq qaǵıdalaryn bekitý týraly
«Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń 2009 jylǵy 18 qyrkúıektegi Kodeksiniń 144-babynyń 6-tarmaǵyna sáıkes buıyramyn:
1. Qosa berilip otyrǵan «Infeksııalyq aýrýlardyń aldyn alý boıynsha sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalardy uıymdastyrýǵa jáne júrgizýge qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar» sanıtarııalyq qaǵıdalary bekitilsin.
2. Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý komıteti (Á.B. Mátishev) zańnamada belgilengen tártippen:
1) osy buıryqty Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkeýdi;
2) osy buıryq memlekettik tirkelgennen keıin kúntizbelik on kún ishinde ony merzimdi baspa basylymdarynda jáne «Ádilet» aqparattyq- quqyqtyq júıesinde resmı jarııalaýǵa jiberýdi;
3) osy buıryqty Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń ınternet-resýrsynda ornalastyrýdy qamtamasyz etsin.
3. Osy buıryqtyń oryndalýyn baqylaý Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq ekonomıka vıse-mınıstri T.M. Jaqsylyqovqa júktelsin.
4. Osy buıryq alǵashqy resmı jarııalanǵan kúninen bastap kúntizbelik on kún ótken soń qoldanysqa engiziledi.
Mınıstr E.DOSAEV
«KELISILGEN»
Qazaqstan Respýblıkasynyń Densaýlyq saqtaý jáne
áleýmettik damý mınıstri ___________ T. Dúısenova
2015 jylǵy 13 naýryz
Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstriniń 2015 jylǵy 12 naýryzdaǵy
№194 buıryǵymen bekitilgen
«Infeksııalyq aýrýlardyń aldyn alý boıynsha sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy
(profılaktıkalyq) is-sharalardy uıymdastyrýǵa jáne júrgizýge qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar» sanıtarııalyq qaǵıdalary
1. Jalpy erejeler
1. «Infeksııalyq aýrýlardyń aldyn alý boıynsha sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalardy uıymdastyrýǵa jáne júrgizýge qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar» sanıtarııalyq qaǵıdalary (budan ári – Sanıtarııalyq qaǵıdalar) ınfeksııalyq aýrýlardyń aldyn alý boıynsha sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalardy uıymdastyrýǵa jáne júrgizýge qoıylatyn talaptardy belgileıdi.
2. Osy Sanıtarııalyq qaǵıdalarda mynadaı termınder men anyqtamalar qoldanylady:
1) aýrýhanaishilik aýrý – medısınalyq uıymǵa júgingennen keıin nemese medısınalyq kómek alǵannan keıin, medısınalyq uıymda bolǵan ýaqytynda nemese medısınalyq kómek alǵannan keıin ınkýbasııalyq kezeńde naýqasta paıda bolatyn kez kelgen ınfeksııalyq aýrý, sondaı-aq medısınalyq uıym qyzmetkeriniń medısınalyq uıymdaǵy jumysy saldarynan bolatyn ınfeksııalyq aýrý;
2) aýyr jiti respıratorlyq vırýstyq ınfeksııalar (budan ári – AJRI) – pasıentti dereý emdeýge jatqyzýdy qajet etetin jáne anamnezinde aýrý bastalǵannan bastap 7 kún ishinde keminde bir ret baıqalatyn >380S joǵary temperatýramen nemese qyzýmen, jótelmen, entigýmen nemese tynys alýdyń qıyndaýymen sıpattalatyn aýrý;
3) bakterııa tasymaldaýshylyq – aýrýdyń klınıkalyq kórinistersiz ınfeksııalyq (parazıttik) aýrýlar qozdyrǵyshtarynyń adam nemese janýar organızminde saqtalýymen jáne qorshaǵan ortaǵa bólinýimen sıpattalatyn ınfeksııalyq prosestiń nysany;
4) bakterıofagtar – bakterııalyq jasýshany zaqymdaýǵa jáne ony eritýge beıim bakterııa vırýstary;
5) bas tartý – týberkýlezdiń juqpaly túrimen aýyratyn naýqastyń medısınalyq qujattamada belgilengen, dáriger taǵaıyndaǵan emdeýden bas tartýy;
6) balalar men jasóspirimderdi tárbıeleý men bilim berý obektilerindegi shekteý is-sharalary – kabınettik oqytý júıesin alyp tastaýdy, kópshilik, oıyn-saýyq jáne sport is-sharalaryn shekteýdi, tumaýmen aýyratyn naýqastardy ýaqtyly oqshaýlaýdy, betperde rejımin engizýdi, sanıtarııalyq-dezınfeksııalyq rejımdi kúsheıtýdi jáne jeke gıgıenany saqtaýdy kózdeıtin tumaýdyń jáne basqa da JRVI-dyń taralýyn boldyrmaýǵa baǵyttalǵan sharalar;
7) baılanysta bolǵan adam – ınfeksııa qozdyrǵyshymen baılanysta bolatyn jáne (nemese) bolǵan adam;
8) vırýstyq kólik ortasy (budan ári – VKO) – klınıkalyq materıal úlgilerinde vırýstardy zerthanaǵa deıin tasymaldaý prosesinde saqtaýǵa arnalǵan daıyn suıyq orta;
9) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrligi (budan ári – densaýlyq saqtaý salasyndaǵy ýákiletti organ) - densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik-eńbek salasynda basshylyqty júzege asyratyn Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik organy bolyp tabylady;
10) dızenterııa – kóbinese toq ishektiń shyryshty qabyqshasyn zaqymdaıtyn shıgella (Shigella) tekti mıkrobynan týyndaıtyn ınfeksııalyq aýrý. Klınıkalyq aýrý ýlaný jáne túıilip aýyrý sındromynyń bolýymen sıpattalady;
11) dısbakterıoz – sozylmaly aýrýlardyń, antıbıotıkterdi uzaq qabyldaýdyń nátıjesinde týyndaıtyn ishek jumysynyń aýytqýy jáne ferment shyǵarý qabiletiniń buzylýy birge júretin ishek mıkroflorasy quramynyń buzylýy;
12) demeýshi kezeń – áli de saqtalǵan mıkobakterııa popýlıasııasyna áser etetin jáne týberkýlez prosesiniń qabyný ózgeristeriniń odan ári azaıýyn, sondaı-aq naýqastyń organızminiń fýnksıonaldyq múmkindikterin qalpyna keltirýdi qamtamasyz etetin terapııanyń jalǵasý kezeńi;
13) Dıýar ydysy – bıologııalyq úlgilerdi suıyq azot ortasynda uzaq saqtaýǵa jáne tasymaldaýǵa arnalǵan rezervýar;
14) emdelýden jaltarý – óz betimen ketý, dáriger belgilegen emdeý rejımin buzý, sondaı-aq týberkýlezben aýyratyn naýqastyń medısınalyq kartasynda belgilengen týberkýlezge qarsy preparattardy úsh jáne odan da kóp aptany quraıtyn ýaqyt boıy qabyldamaý;
15) jiti vırýstyq gepatıt (A, E, V, S, D) – bul erekshe markerleri bar bolǵanda uzaqtyǵy alty aıdan az baýyrdyń jiti qabynýy;
16) jiti ishek ınfeksııalary – asqazan-ishek jolynyń zaqymdalýymen sıpattalatyn patogendi jáne shartty patogendi bakterııalardan, vırýstardan bolatyn ınfeksııalyq aýrýlar;
17) jiti respıratorlyq vırýstyq ınfeksııa (budan ári – JRVI) – aýa-tamshy jolymen beriletin jáne tynys alý (respıratorlyq) joldarynyń silemeıli qabyǵyn zaqymdaýmen qosa júretin tumaý, paragrıpp, adenovırýstar, respıratorlyq-sınsıtıaldyq jáne basqa da vırýstar týdyratyn aýrýlardyń joǵary kontagıozdyq toby;
18) JRVI, tumaý jáne olardyń asqynýlaryn (pnevmonııalardy) ádettegi epıdemıologııalyq qadaǵalaý – halyqtyń jiti respıratorlyq tumaý tárizdi aýrýdyń jáne/nemese pnevmonııanyń klınıkalyq belgilerimen júginýi boıynsha respýblıkanyń barlyq aýmaǵynda tirkelgen aýrýlar jaǵdaılarynyń sanyn esepke alý negizinde JRVI-men, tumaýmen syrqattanýshylyqtyń jáne olardyń asqynýlarynan (pnevmonııalar) bolǵan ólim-jitimniń deńgeıi men dınamıkasyn monıtorıngileý;
19) ıersınıoz – ýlaný belgilerimen jáne asqazan-ishek joldary, baýyr, býyndar, keıde basqa aǵzalardyń zaqymdanýymen sıpattalatyn antroponozdar tobyndaǵy jiti ınfeksııalyq aýrý;
20) ınkýbasııalyq kezeń – ınfeksııa qozdyrǵyshtary organızmge túsken sátten bastap aýrýdyń alǵashqy belgileri paıda bolǵanǵa deıingi ýaqyttyń bóligi;
21) ınvazııalyq ádister - adam organızmniń ishki ortasyna ený jolymen júzege asyrylatyn dıagnostıkalaý men emdeý ádisteri;
22) ınfeksııalyq nemese parazıttik aýrýlar oshaǵy – ınfeksııa qozdyrǵyshy naýqastan sezimtal adamdarǵa berile alatyn shekterde ony qorshaǵan aýmaǵy bar, ınfeksııalyq nemese parazıttik aýrýmen aýyratyn naýqastyń bolatyn orny;
23) ındıkatorlyq kórsetkishter – tumaý tárizdi aýrýlar (budan ári – TTA), AJRI jáne tumaýdy sholǵynshy epıdemıologııalyq qadaǵalaý (budan ári – ShEQ) júıesin uıymdastyrýdyń sapalyq kórsetkishteri;
24) keń kólemdi dárilerge kónbeıtin týberkýlez (budan ári – KKDK) – bul shtammdary ızonıazıd pen rıfampısınge, sondaı-aq ftorhınolondardyń bireýine jáne ekinshi qatardaǵy úsh ıneksııalyq preparattardyń bireýine (kapreomısın, kanamısın nemese amıkasınge) kónbeıtin týberkýlez mıkrobakterııasynan (budan ári – TMB) bolǵan týberkýlez;
25) kóptegen dárilerge kónbeıtin týberkýlez (budan ári – KDK) –shtammdary ızonıazıd pen rıfampısınge tózimdi TMB-dan týyndaǵan týberkýlez;
26) qarqyndy kezeń – aýrýdyń klınıkalyq belgilerin joıýǵa jáne TMB-nyń popýlıasııasyna barynsha áser etýge baǵyttalǵan terapııanyń bastapqy kezeńi;
27) qaqyryq mıkroskopııasynyń oń nátıjesimen ókpe týberkýlezi (bakterııa bólýshi) – em júrgizilgenge deıin qaqyryq jaǵyndysynyń mıkroskopııasy kezinde, tipti bir ret bolsa da qyshqylǵa turaqty bakterııalardyń (budan ári - QTB) anyqtalýy;
28) qylaýlar - ash ishektiń lımfa júıesiniń jaramen zaqymdalýymen, bakterıemııamen, jalpy ýlaný kórinisteriniń sıkldyq aǵymymen, qozdyrǵyshtyń kóbine taǵam jáne sý joldarymen iske asyrylatyn nájis-aýyz arqyly berilý tetigimen sıpattalatyn, uzaq ýaqyt bakterııa tasymaldaýshylyqty qalyptastyrýǵa beıim salmonella túriniń (Salmonella paratyphi) bakterııalary týdyratyn bakterııalyq jiti ınfeksııalyq aýrýlar;
29) mıkroskopııalyq zertteý – zertteýge alynǵan jaǵyndylardan QTB-dy anyqtaý ádisi;
30) Mantý synamasy – erekshe dıagnostıkalyq test, halyqaralyq eki týberkýlın birligimen teriishilik týberkýlın Mantý synamasy (budan ári – 2 TB-men Mantý);
31) parenteraldyq mehanızm – ınfeksııanyń qan quıý kezinde, teri jamylǵylary men shyryshty qabyqshalardyń bútindiginiń buzylýymen qosa júretin ıneksııalar jáne basqa da manıpýlıasııalar kezinde, sondaı-aq anadan balaǵa bosaný joldary arqyly ótý kezinde berilýi;
32) rekonvalessent – aýrýdan aıyǵý satysyndaǵy naýqas adam;
33) remıssııa – aýrý kórinisteriniń ýaqytsha álsizdenýimen nemese joǵalýymen sıpattalatyn aýrýdyń ótý kezeńi;
34) retrospektıvti epıdemıologııalyq taldaý – epıdemııaǵa qarsy is-sharalardy perspektıvaly josparlaýdy negizdeý maqsatynda aldaǵy uzaq ýaqyt aralyǵyndaǵy ınfeksııalyq syrqattanýshylyqtyń deńgeıin, qurylymy men dınamıkasyn taldaý;
35) reprezentatıvti irikteý – bas jıyntyqtyń negizgi belgileri saqtalǵan jáne derekter kórsetilgen belgi osy bas jıyntyqta kórinetin proporsııada nemese sondaı jıilikte usynylatyn irikteý;
36) rotavırýstyq ınfeksııa – asqazan-ishek joldarynyń zaqymdanýymen sıpattalatyn jiti vırýstyq aýrý;
37) salmonellez – salmonella (Salmonella) tobyna jatatyn qozdyrǵyshtardyń nájis-aýyz qýysy arqyly beriletin polıetıologııalyq jiti ınfeksııalyq aýrýlardyń toby, olar belgileri bilinbeıtin bakterııa tasymaldaýshylyqtan bastap, aýyr septıkalyq túrlerine deıin bolatyn klınıkalyq kórinisteriniń kóptúrliligimen sıpattalady. Kóbinese jiti gastroenterıt túrinde ótedi;
38) sanasııa – organızmdi saýyqtyrý boıynsha maqsatty emdeý-profılaktıkalyq is-sharalaryn júrgizý;
39) syrqattanýshylyqty baqylaý deńgeıi – aldyńǵy bes jyl ishindegi syrqattanýshylyqtyń ortasha shamasyna qaraı árbir ýaqyt aralyǵyna jáne naqty eldi mekenge tán syrqattanýshylyqtyń shekti deńgeıi. Jalpy alǵanda aýmaq úshin jáne halyqtyń jekelegen toby (jas erekshelik, kásibı) úshin esepteledi. Taldanatyn kórsetkishterdiń joǵary baqylaý deńgeıine jaqyndaýy nemese odan artýy epıdemıologııalyq qolaısyzdyqty bildiredi;
40) súzgi – emhanalarda uıymdastyrylady, onyń mindeti pasıentterdi emhanaǵa kireberiste eki negizgi topqa: ınfeksııalyq aýrýǵa kúdigi bar adamdarǵa (joǵary temperatýra, etıologııasy belgisiz bórtpe, dıspepsııalyq buzylystar jáne ınfeksııalyq aýrýlardyń basqa kórinisteri) jáne deni saý nemese ártúrli fýnksıonaldyq aýytqýlary bar adamdarǵa suryptaý bolyp tabylady;
41) stasıonarlardaǵy shekteý is-sharalary – medqyzmetkerler men pasıentterdiń júrip-turýynyń erekshe rejımin kózdeıtin tumaýdyń jáne basqa da JRVI-dyń taralýyn boldyrmaýǵa, tumaýmen aýyratyn naýqastardy ýaqtyly oqshaýlaýǵa, betperde rejımin engizýge, sanıtarııalyq-dezınfeksııalyq rejımdi kúsheıtýge jáne jeke gıgıenany saqtaýǵa baǵyttalǵan sharalar;
42) tańerteńgilik súzgi – mektepke deıingi tárbıeleý jáne oqytý obektilerinde, mektepterde, gımnazııalarda, lıseılerde ańqany qaraı, temperatýrany ólsheı otyryp, ata-analardan JRVI jáne tumaýdyń belgileri men sımptomdarynyń bolýyn suraý arqyly balalardy qabyldaý;
43) termokonteıner – jylýdan oqshaýlaý qasıetteri jáne tyǵyz jabylatyn qaqpaǵy bar úlgilerdi tasýǵa arnalǵan jáshik (nemese sómke), ondaǵy tıimdi temperatýralyq rejım (plıýs 2°S-tan plıýs 8°S- qa deıin) qýysyna salynǵan muzdatylǵan tońazytý elementteriniń kómegimen qamtamasyz etiledi;
44) týberkýlez ınfeksııasynyń oshaǵy – bakterııa bóletin naýqastyń turǵylyqty (jeke úı, páter, jataqhanadaǵy bólme jáne taǵyda basqalary), oqý, jumys, demalys orny;
45) týberkýlez – patologııalyq proseske ókpeden basqa organızmniń barlyq organdary men tinderi ushyraýy múmkin, biraq kóbinese ókpede shoǵyrlanatyn aýrý;
46) týberkýlındik dıagnostıka – 2 TB-men Mantý synamasy boıynsha erekshe dıagnostıkalyq zertteý;
47) tumaý tárizdi aýrýlar – aýrý bastalǵannan bastap 7 kún ishinde keminde bir ret baıqalatyn dene qyzýynyń 380S-tan joǵarylaýymen jáne jótelmen qosa júretin jiti respıratorlyq vırýstyq aýrý jaǵdaılary;
48) tumaýdy ShEQ jónindegi aımaqtyq vırýsologııalyq zerthana (aımaqtyq vırýsologııalyq zerthana) – TTA, AJRI jáne tumaýdy ShEQ júıesine qatysatyn vırýsologııalyq zerthanalarǵa ádistemelik jáne praktıkalyq kómek kórsetýdi, sapany syrttaı baqylaýdy qamtamasyz etý maqsatynda úlgilerdi rastaýdy (qaıta testileýdi) júzege asyratyn vırýsologııalyq zerthana;
49) fagotıp – tıptik bakterıofaktar quramyna birdeı sezimtaldyqty sıpattaıtyn bakterııalyq shtamdar jıyntyǵy;
50) flıýoorografııalyq, rentgenologııalyq tekserý – flıýorografııalyq nemese rentgenologııalyq apparattarmen dıagnostıkalyq zertteý;
51) halyqtyń dekrettelgen toby – aınalasyndaǵylarǵa ınfeksııalyq jáne parazıttik aýrýlardy juqtyrý úshin barynsha qaýip tóndiretin halyqqa qyzmet kórsetý salasynda jumys isteıtin adamdar;
52) Halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organnyń vedomstvosy - Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý komıteti;
53) sholǵynshy epıdemıologııalyq qadaǵalaý – elimizdegi tumaýmen syrqattanýshylyqtyń epıdemıologııalyq jáne vırýsologııalyq sıpattamalaryn, tumaýdyń ekonomıkalyq zalalyn álemniń basqa elderiniń derekterimen salystyrýǵa múmkindik beretin, TTA týraly aqparatty jáne reprezentatıvti toptardaǵy TTA jáne AJRI-men aýyratyn naýqastardyń materıaly úlgilerin júıeli jınaý;
54) sholǵynshy óńirler – TTA, AJRI jáne tumaýdy sholǵynshy epıdemıologııalyq qadaǵalaý júıesi engizilgen jáne júrgiziletin ákimshilik aýmaqtar; 55) sholǵynshy ortalyqtar – TTA, AJRI jáne tumaýdy sholǵynshy epıdemıologııalyq qadaǵalaý júıesi júzege asyrylatyn medısınalyq uıymdar; 56) ish súzegi – ash ishektiń lımfa júıesi zaqymdanyp, shyryshty qabyqshasynda jara paıda bolatyn, jalpy ýlanýdyń qaıtalanýy kezdesetin, qozdyrǵysh aýyz qýysy arqyly jáne nájisten juǵatyn, sý, taǵam jáne turmystyq joldarmen taralatyn, sporalyq taralýmen qatar uzaq ýaqytqa bakterııa tasymaldaýshylyqty qalyptastyrýǵa beıim salmonella bakterııasynyń (Salmonella Typhi) túrinen bolatyn bakterııaly ınfeksııalyq aýrý;
57) enteraldyq mehanızm – ınfeksııanyń asqazan-ishek joly arqyly berilýi;
58) epıdemıologııalyq kórsetimder boıynsha tekserý – belgili bir aýmaqtaǵy, halyqtyń jekelegen toptary arasyndaǵy epıdemıologııalyq jaǵdaıǵa negizdelgen ınfeksııalyq nemese parazıttik aýrýlar týraly alynǵan aqparattyń negizinde jáne ınfeksııalyq nemese parazıttik aýrýlardyń jaǵdaıyna epıdemıologııalyq tekserý júrgizý kezinde (juqtyrý táýekeli faktorlaryn, berilý joldaryn anyqtaý jáne sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalardy júrgizý úshin) tekserý;
59) anti-HCV – S vırýstyq gepatıtine antıdeneler;
60) HBsAg – ınfeksııanyń jiti nemese sozylmaly túrin kórsetetin betkeılik antıgen.
2. Jiti ishek ınfeksııalarymen syrqattanýdyń aldyn alý boıynsha
sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalardy uıymdastyrýǵa jáne júrgizýge qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar
3. Jiti ishek ınfeksııalarymen syrqattanýshylyqty epıdemıologııalyq qadaǵalaý mynadaı is-sharalardy qamtıdy:
1) profılaktıkalyq is-sharalardyń tizbesin, kólemin jáne júrgizý merzimin negizdeý, uzaq merzimge arnalǵan baǵdarlamalyq-nysanaly josparlaý maqsatynda halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq bólimsheleri jyl saıyn júrgizetin jiti ishek ınfeksııalarymen syrqattanýshylyqty retrospektıvti epıdemıologııalyq taldaý;
2) bastalǵan aýrýdyń órshýin ýaqtyly anyqtaý, onyń sebepterin anyqtaý jáne epıdemııaǵa qarsy jedel is-sharalardy júrgizý úshin halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq bólimsheleri aı saıyn júrgizetin jiti ishek ınfeksııalarymen syrqattanýshylyqty jedel epıdemıologııalyq taldaý.
Aǵymdaǵy syrqattanýshylyq aptalar, aılar boıynsha, ósý qorytyndysymen salystyrylady, osy aýmaqqa tán aýrýdyń baqylaý deńgeıimen salystyrý júrgiziledi.
4. Aýrýhanaishilik aýrýlardy boldyrmaý maqsatynda halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq bólimsheleri medısınalyq uıymdarda, balalar úılerinde, náresteler úılerinde, qarttar men múgedekterge arnalǵan ınternat-úılerinde sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy rejımniń saqtalýyna memlekettik sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qadaǵalaý júrgizedi.
5. Ishek ınfeksııalarymen aýyratyn naýqastardy jáne kúdiktilerdi anyqtaýdy vedomstvolyq tıistiligi men menshik nysanyna qaramastan barlyq densaýlyq saqtaý uıymdarynyń medısına qyzmetkerleri ambýlatorııalyq qabyldaý, úıge barý, medısınalyq tekserip-qaraý, aýrýhanaǵa jatqyzý jáne medısınalyq uıymdarǵa basqalaı barý kezinde júrgizedi. Dıagnoz aýrýdyń klınıkalyq kórinisteri, zerthanalyq zertteýler derekteri, epıdemıologııalyq anamnezi negizinde qoıylady.
6. Halyqtyń sanattary:
1) medısınalyq uıymdarǵa júgingen kezde jiti ishek ınfeksııalaryna kúdikti naýqastar;
2) stasıonarǵa túsý kezinde psıhıatrııalyq stasıonarlardyń pasıentteri;
3) mektep-ınternattarǵa, balalar úıleri men náresteler úılerine alýǵa resimdeý kezinde balalar;
4) qarttar men múgedekterge arnalǵan ınternat-úılerine alýǵa resimdeý kezinde jasy ulǵaıǵan adamdar;
5) ishek ınfeksııasymen aýyryp aıyqqan rekonvalessentter ishek tobyna bir ret zerthanalyq tekseriledi.
7. Qozdyrǵyshty sáıkestendirý jáne oshaqtyń kólemderin belgileý maqsatynda ınfeksııalyq aýrý qozdyrǵyshynyń berilý joldary men boljanatyn faktorlaryn esepke ala otyryp, dáriger-epıdemıolog aıqyndaıtyn zerthanalyq zertteýler júrgiziledi.
3. Epıdemıologııalyq tekserýdi uıymdastyrýǵa qoıylatyn
sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar
8. Epıdemıologııalyq tekserýler myna oshaqtarda:
1) qoǵamdyq tamaqtaný jáne azyq-túlik saýdasy, sýmen jabdyqtaý obektileriniń, mektepke deıingi balalar uıymdarynyń qyzmetkerleri, sondaı-aq tamaq ónimderin óndirý, saqtaý, tasymaldaý jáne ótkizýmen baılanysty kásipkerlik qyzmetpen aınalysatyn jeke tulǵalar jiti ishek ınfeksııalarymen syrqattanǵan kezde;
2) mektepke deıingi balalar uıymdaryna, balalar úılerine, mektep-ınternattarǵa baratyn balalar syrqattanǵan kezde;
3) psıhıkalyq-nevrologııalyq stasıonarlardyń, balalar úıleriniń, náresteler úıleriniń, qarttar men múgedekterge arnalǵan ınternat-úıleriniń qyzmetkerleri syrqattanǵan kezde;
4) bir ınkýbasııalyq kezeń ishinde bir oshaqta úsh jáne odan da kóp adamnyń syrqattanýy jaǵdaıy tirkelgen kezde júrgiziledi.
9. Páterlik oshaqtardy tekserý jedel epıdemıologııalyq taldaý nátıjelerin eskere otyryp, jiti ishek ınfeksııalarymen syrqattanýshylyqtyń baqylaý deńgeıleri artqan kezde júrgiziledi.
10. Oshaqtardy epıdemıologııalyq tekserý kezinde zerthanalyq tekserý úshin tamaq ónimderiniń, sýdyń synamalaryn, shaıyndylardy alý júrgiziledi.
4. Jiti ishek ınfeksııalarymen aýyratyn naýqastardy emdeýge jatqyzýǵa qoıylatyn
sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar
11. Jiti ishek ınfeksııalarymen aýyratyn naýqastardy emdeýge jatqyzý klınıkalyq jáne epıdemıologııalyq kórsetimdery boıynsha júrgiziledi.
12. Jiti ishek ınfeksııalarymen aýyratyn naýqastardy emdeýge jatqyzýdyń klınıkalyq kórsetimdery:
1) eki aıǵa tolmaǵan balalardaǵy aýrýdyń barlyq túrleri; 2) balanyń jasyna qaramastan qatty sýsyzdanýmen qosa júretin aýrý túrleri;
3) ilespeli patologııadan asqynǵan aýrý túrleri;
4) ártúrli dárejedegi sýsyzdanýmen qosa júretin sozylmaly ish ótý;
5) dızenterııanyń sozylmaly túrleri (asqynǵan jaǵdaıda).
13. Jiti ishek ınfeksııalarymen aýyratyn naýqastardy emdeýge jatqyzýdyń epıdemıologııalyq kórsetimdery:
1) naýqastyń turǵylyqty jeri boıynsha qajetti epıdemııaǵa qarsy rejımdi saqtaý múmkindiginiń bolmaýy (áleýmettik jaǵdaıy tómen otbasylar, jataqhanalar, kazarmalar, kommýnaldyq páterler jáne taǵyda basqalary);
2) medısınalyq uıymdardaǵy, mektep-ınternattardaǵy, balalar úılerindegi, náresteler úılerindegi, sanatorıılerdegi, qarttar men múgedekterge arnalǵan ınternat-úılerindegi, jazǵy saýyqtyrý mekemelerindegi, demalys úılerindegi syrqattaný jaǵdaılary. 14. Dızenterııa jáne basqa da jiti dıareıalyq ınfeksııalardan keıingi rekonvalessentterdi aýrýhanadan shyǵarý tolyq klınıkalyq saýyqqannan keıin júrgiziledi.
Dızenterııa jáne basqa da jiti dıareıalyq ınfeksııalardan keıingi rekonvalessentterdi bir rettik bakterıologııalyq tekserý ambýlatorııalyq jaǵdaıda aýrýhanadan shyqqannan keıin kúntizbelik jeti kún ishinde, biraq antıbıotık terapııasyn aıaqtaǵannan keıin eki kúntizbelik kúnnen soń júrgiziledi.
5. Jiti ishek ınfeksııalarymen aýyryp aıyqqan adamdardy dıspanserlik
qadaǵalaýǵa qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar
15. Jiti dızenterııadan saýyqqannan keıin dıspanserlik baqylaýǵa mynalar jatady:
1) qoǵamdyq tamaqtaný, azyq-túlik saýdasy, tamaq ónerkásibi obektileriniń qyzmetkerleri;
2) balalar úıleriniń, náresteler úıleriniń, mektep-ınternattardyń balalary; 3) psıhıkalyq-nevrologııalyq dıspanserlerdiń, balalar úıleriniń, náresteler úıleriniń, qarttar men múgedekterge arnalǵan ınternat-úıleriniń qyzmetkerleri.
16. Dıspanserlik baqylaý bir aıdyń ishinde júrgiziledi, onyń sońynda bir rettik bakterıologııalyq tekserý júrgizý mindetti.
17. Dárigerge barý jıiligi klınıkalyq kórsetimder boıynsha aıqyndalady. 18. Dıspanserlik baqylaýdy turǵylyqty jeri boıynsha ýchaskelik dáriger (nemese otbasy dárigeri) nemese ınfeksııalyq aýrýlar kabınetiniń dárigeri júzege asyrady.
19. Aýrý qaıtalanǵan jaǵdaıda nemese zerthanalyq tekserýdiń qorytyndysy oń bolǵanda, dızenterııamen aýyryp aıyqqan adamdar qaıta emdeýden ótedi. Emdeý aıaqtalǵannan keıin bul adamdar úsh aı boıy aı saıyn zerthanalyq tekserýden ótedi. Bakterııa tasymaldaýshylyǵy úsh aıdan astam jalǵasyp kele jatqan adamdar dızenterııanyń sozylmaly túrimen aýyratyn naýqastar retinde emdeledi.
20. Halyqtyń dekrettelgen tobyna jatatyn adamdarǵa mamandyǵy boıynsha jumys jasaýǵa ruqsatty saýyqqany týraly anyqtamany usynǵan sátten bastap jumys berýshi beredi. Saýyqqany týraly anyqtamany klınıkalyq jáne bakterıologııalyq tekserý nátıjelerimen rastalǵan kezde tolyq saýyqqannan keıin ǵana emdeýshi dáriger beredi.
Dızenterııanyń sozylmaly túrimen aýyratyn adamdar epıdemıologııalyq qaýip tóndirmeıtin jumysqa aýystyrylady.
21. Dızenterııanyń sozylmaly túrimen aýyratyn adamdar bir jyl boıy dıspanserlik baqylaýda turady. Dızenterııanyń sozylmaly túrimen aýyratyn adamdardy aı saıyn dáriger-ınfeksıonıst bakterıologııalyq tekseredi jáne qaraıdy.
6. Salmonellezdiń aldyn alý boıynsha sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalardy uıymdastyrýǵa jáne júrgizýge qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar
22. Halyqtyń myna sanattary salmonellezge mindetti bakterıologııalyq tekserilýge jatady:
1) stasıonarǵa kelip túsetin eki jasqa tolmaǵan balalar;
2) stasıonarǵa emdeýge jatqyzylǵan naýqas balany kútetin eresekter; 3) emdeýge jatqyzylǵan kezde nemese emdeýge jatqyzǵanǵa deıin onyń aldynda úsh apta boıyna ishek fýnksııasynyń buzylýy bolǵan bosanatyn áıelder, bosanǵan áıelder;
4) dıagnozyna qaramastan, stasıonarda bolýy kezinde ishek fýnksııasynyń buzylýy paıda bolǵan barlyq naýqastar;
5) salmonellezdiń oshaǵynda ınfeksııanyń kózi bolýy múmkin dep eseptelgen halyqtyń dekrettelgen toptarynyń ishinen tekserilýi qajet adamdar.
23. Salmonellez oshaqtaryna epıdemıologııalyq tekserý halyqtyń dekrettelgen tobyna jatatyn adamdar nemese eki jasqa deıingi balalar naýqastanǵan jaǵdaıda júrgiziledi.
24. Salmonellezben aýyratyn naýqastardy emdeýge jatqyzý klınıkalyq jáne epıdemıologııalyq kórsetimdery boıynsha júrgiziledi. 25. Salmonellezben aýyrǵan rekonvalessentter aýrýhanadan tolyq klınıkalyq saýyqqannan keıin jáne nájistiń bakterıologııalyq zertteýi bir ret teris bolǵan jaǵdaıda shyǵarylady. Zertteýdi emdeý aıaqtalǵannan keıin úsh kúnnen erte júrgizbeıdi.
26. Dıspanserlik baqylaýǵa aýyryp saýyqqannan keıin tek halyqtyń dekrettelgen toptary qana alynady.
27. Salmonellezben aýyryp aıyqqan adamdardy dıspanserlik baqylaýdy turǵylyqty jeri boıynsha ınfeksııalyq aýrýlar kabınetiniń dárigeri nemese ýchaskelik (otbasylyq) dáriger júzege asyrady.
Halyqtyń dekrettelgen toptaryna jatatyn adamdarǵa mamandyǵy boıynsha jumys jasaýǵa ruqsatty saýyqqany týraly anyqtamany usynǵan sátten bastap jumys berýshi beredi.
28. Halyqtyń dekrettelgen toptaryna jatatyn rekonvalessentterge mamandyǵy boıynsha jumys jasaýǵa ruqsatty saýyqqany týraly anyqtamany usynǵan sátten bastap jumys berýshi beredi.
Emdeý aıaqtalǵannan keıin salmonella bólýdi jalǵastyratyn rekonvalessentterdi, sondaı-aq halyqtyń dekrettelgen toptaryna jatatyn anyqtalǵan bakterııa tasymaldaýshylardy halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq bólimsheleri negizgi jumysynan kúntizbelik on bes kúnge shettetedi. Jumys berýshi olardy epıdemıologııalyq qaýip tóndirmeıtin jumysqa aýystyrady.
Kúntizbelik on bes kúnge shettetken kezde nájis úsh ret zertteledi. Oń nátıje qaıtalanǵan jaǵdaıda, jumystan shettetý jáne tekserý tártibi taǵy da kúntizbelik on bes kún ishinde qaıtalanady.
Bakterııa tasymaldaýshylyq úsh aıdan astam ýaqyt boıy anyqtalsa, adamdar salmonellanyń sozylmaly bakterııa tasymaldaýshylary retinde mamandyǵy boıynsha jumysynan keminde on eki aı merzimge shettetiledi. Merzim aıaqtalǵan soń, nájis pen ótke arasy kúntizbelik bir-eki kúnnen úsh rettik tekserý júrgiziledi. Teris nátıjeler alynǵan jaǵdaıda adamdar negizgi jumysyna jiberiledi. Bir ret oń nátıje alynǵan jaǵdaıda bul adamdar sozylmaly bakterııa tasymaldaýshylar retinde qarastyrylady, halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq bólimsheleri epıdemıologııalyq qaýip tóndiretin jumystan shettetedi.
29. Emdeý aıaqtalǵan soń salmonella bólýdi jalǵastyratyn balalardy emdeýshi dáriger kúntizbelik on bes kún boıyna mektepke deıingi tárbıeleý uıymyna barýdan shettetedi, osy kezeńde nájiske arasy bir-eki kún aralyǵymen úsh rettik tekserý júrgiziledi. Oń nátıje qaıtalanǵan jaǵdaıda, shettetýdiń jáne tekserýdiń osy tártibi taǵy da on bes kún ishinde qaıtalanady.
7. Ish súzegi men qylaýdyń aldyn alý boıynsha sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq)
is-sharalardy uıymdastyrýǵa jáne júrgizýge qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar
30. Halyqtyń ish súzegi jáne qylaý aýrýlarymen syrqattanýshylyǵyn memlekettik sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qadaǵalaý mynalardy qamtıdy: 1) eldi mekenderdiń, ásirese halyqtyń súzek, qylaý ınfeksııalarymen syrqattanýshylyǵy boıynsha qolaısyz eldi mekenderdiń sanıtarııalyq jaǵdaıy týraly aqparatty taldaý;
2) halyq arasynda táýekel toptardy aıqyndaý jáne memlekettik sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qadaǵalaýdy júzege asyrý; 3) naýqastardan jáne bakterııa tasymaldaýshylardan bólinetin ósindilerdiń fagotıpterin aıqyndaý;
4) bakterııa tasymaldaýshylardy, ásirese tamaq kásiporyndarynyń qyzmetkerleri men basqa da halyqtyń dekrettelgen toptaryna jatatyn adamdar ishinen bakterııa tasymaldaýshylardy anyqtaý jáne sanasııalaý maqsatynda ish súzegimen jáne qylaýmen aýyryp saýyqqan adamdardy esepke alý jáne dıspanserlik baqylaý;
5) profılaktıkalyq jáne epıdemııaǵa qarsy is-sharalardy josparlaý. 31. Súzek, qylaý ınfeksııalarynyń aldyn alý is-sharalary qozdyrǵyshtardyń sý, tamaq arqyly berilýin eskertetin sanıtarııalyq-gıgıenalyq is-sharalardy ótkizýge baǵyttalǵan. Obektilerdiń sanıtarııalyq-tehnıkalyq jaǵdaıyna:
1) sýmen jabdyqtaý júıelerine, ortalyqtandyrylǵan, ortalyqtandyrylmaǵan sýmen jabdyqtaý kózderine, basty sý shyǵarý qurylystaryna, sý kózderin sanıtarııalyq qorǵaý aımaqtaryna; 2) tamaq ónimderin shyǵarý ónerkásipterine, azyq-túlik saýdasyna, qoǵamdyq tamaqtanýǵa;
3) káriz júıelerine memlekettik sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qadaǵalaý júrgiziledi.
32. Dárigerlik qaraýdan soń halyqtyń dekrettelgen toptaryna jatatyn adamdar jumysqa qabyldanar aldynda qan sarysýyn tikeleı gemagglıýtınasııa áserine qoıý jolymen serologııalyq tekseriledi jáne jáne bir rettik bakterıologııalyq zertteýden ótedi. Adamdar serologııalyq jáne bakterıologııalyq tekserýdiń qorytyndysy teris bolyp, basqa qarsy kórsetilimder bolmasa jumysqa jiberiledi.
Tike gemagglıýtınasııanyń áseri oń nátıje bergen jaǵdaıda bir-eki kúntizbelik kún ıntervalmen dáretin bes ret bakterıologııalyq tekserý qosymsha júrgiziledi. Bul tekserýdiń nátıjesi teris bolǵan jaǵdaıda ótke bir rettik bakterııalyq zertteý júrgiziledi. Dáreti men ótin bakterıologııalyq tekserýdiń nátıjesi teris bolǵan adamdar jumysqa jiberiledi.
Bakterıologııalyq jáne serologııalyq zertteýdiń nátıjesi oń bolǵan adamdar bakterııa tasymaldaýshylar retinde qarastyrylady. Olarǵa em júrgiziledi, esepke alynady, medısınalyq baqylaý ornatylady. Halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq bólimsheleri bakterııa tasymaldaýshylardy epıdemııalyq qaýip tóndiretin jumystan shettetedi.
33. «Qarsy profılaktıkalyq egý júrgiziletin aýrýlardyń tizbesin, olardy júrgizý erejesin jáne halyqtyń josparly egilýge jatqyzylatyn toptaryn bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2009 jylǵy 30 jeltoqsandaǵy № 2295 qaýlysyna sáıkes káriz jáne tazalaý qurylystarynyń jumyskerleri ish súzegine qarsy vaksınasııalaýǵa jatady.
34. Ish súzegi nemese qylaý oshaqtarynda epıdemııaǵa qarsy mynadaı is-sharalar júrgiziledi:
1) barlyq naýqastardy suraý, tekserý, qyzýyn ólsheý, zerthanalyq tekserý arqyly anyqtaý;
2) ish súzegimen, qylaýmen aýyratyn barlyq naýqastardy ýaqtyly oqshaýlaý; 3) ish súzegimen jáne qylaýmen buryn aýyrǵan adamdardy, juqtyrý qaýpi týyndaǵan adamdardy, halyqtyń dekrettelgen toptaryn (juqtyrý kúdigi bar taǵamdardy nemese sýdy qoldanǵan, naýqastarmen aralasqan) anyqtaý jáne zerthanalyq tekserý júrgizý;
4) halyqtyń dekrettelgen toptaryna jatatyn bir ret aýyrǵan adamdardyń oshaǵynda nájisin bir ret bakterıologııalyq tekserý jáne qannyń quramyndaǵy sarysýyn tike gemagglıýtınasııa áserine tekserý júrgiziledi. Tike gemagglıýtınasııa áserine nátıjesi oń bolǵan adamdardyń zári men nájisin bes ret bakterıologııalyq tekserý júrgiziledi;
5) toptyq aýrý paıda bolǵan jaǵdaıda, ınfeksııanyń boljaldy kózi bolyp tabylatyn adamdarǵa zerthanalyq tekserý júrgiziledi. Zerthanalyq tekserý keminde kúntizbelik eki kún saıyn úsh ret nájisi men zárin bakterıologııalyq tekserýdi jáne bir ret qan sarysýyn tike gemagglıýtınasııa áseri ádisimen tekserýdi qamtıdy. Tike gemagglıýtınasııa áserine nátıjesi oń bolǵan adamdar kúntizbelik eki kún saıyn keminde qosymsha bes ret nájisi men zárin bakterıologııalyq tekserýge tapsyrady, al tekserýdiń nátıjesi teris bolǵanda bir ret óti tekseriledi;
6) ish súzegimen nemese qylaýmen aýyrǵan naýqaspen úıinde baılanysta bolǵan halyqtyń dekrettelgen toptaryna jatatyn adamdardy naýqasty aýrýhanaǵa jatqyzyp, úıge sońǵy dezınfeksııa ótkizip, onyń nájisin, zárin bir rettik bakterıologııalyq tekserýge jáne tike gemagglıýtınasııa áserine teris nátıje alǵanǵa deıin halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq bólimsheleri ýaqytsha jumystan shettetedi;
7) juqtyrý qaýpine ushyraǵan adamdar zerthanalyq tekserýmen qatar medısınalyq qadaǵalanady jáne kún saıyn dárigerge qaralady ári sońǵy naýqasty oqshaýlaǵan kezden bastap, ish súzegi kezinde kúntizbelik jıyrma bir kún jáne qylaý kezinde kúntizbelik on tórt kún boıy dene qyzýy ólshenedi; 8) ish súzegimen jáne qylaýmen aýyratyny anyqtalǵan naýqastar men bakterııa tasymaldaýshylar tez arada oqshaýlanyp, medısınalyq uıymdarǵa tekserýge jáne emdeýge jiberiledi.
35. Ish súzegi men qylaýdyń oshaqtaryndaǵy jedel profılaktıka epıdemıologııalyq jaǵdaıǵa baılanysty júrgiziledi. Ish súzegi oshaqtarynda bar bolsa ishsúzektik bakterıofag, qylaý kezinde kópvalentti salmonollezdik bakterıofag beriledi. Bakterıologııalyq tekserýge materıal alynǵannan keıin bakterıofagty birinshi ret taǵaıyndaý júrgiziledi. Bakterıofag rekonvalessentterge de beriledi.
36. Ish súzegi men qylaý oshaqtarynda dezınfeksııalyq is-sharalar mindetti túrde júrgiziledi:
1) naýqasty anyqtaǵan sátten bastap aýrýhanaǵa jatqanǵa deıingi kezeńde, rekonvalessentterde aýrýhanadan shyqqannan keıin úsh aı boıyna aǵymdaǵy dezınfeksııa júrgiziledi;
2) aǵymdaǵy dezınfeksııany medısınalyq uıymynyń medısınalyq qyzmetkeri uıymdastyrady, al ony naýqasty kútýshi adam, rekonvalessenttiń ózi nemese bakterııa tasymaldaýshy júrgizedi;
3) qorytyndy dezınfeksııany dezınfeksııa stansııalary nemese sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qyzmet organdarynyń (uıymdarynyń) dezınfeksııalaý bólimderi (bólimsheleri), aýyldyq jerlerde – aýyldyq dárigerlik aýrýhanalar, ambýlatorııalar júrgizedi;
4) qorytyndy dezınfeksııany qalalyq eldi mekenderde naýqasty emge jatqyzǵannan keıin alty saǵattan, al aýyldyq jerde – on eki saǵattan asyrmaı júrgizedi; 5) medısınalyq uıymynda ish súzegimen nemese qylaýmen aýyratyn naýqas anyqtalǵan jaǵdaıda, naýqas bolǵan úı-jaılarda ony oqshaýlaǵannan keıin atalǵan uıym qyzmetkerleriniń kúshimen qorytyndy dezınfeksııalaý júrgiziledi.
8. Ish súzegimen jáne qylaýmen aýyratyn naýqastardy dıagnostıkalaýǵa, emdeýge jatqyzýǵa qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar
37. Ish súzegimen jáne qylaýmen aýyratyn naýqastardy, bakterııa tasymaldaýshylardy ýaqtyly anyqtaýdy, oqshaýlaýdy jáne emdeýdi menshik nysanyna qaramastan, barlyq densaýlyq saqtaý uıymdarynyń medısına qyzmetkerleri klınıkalyq jáne zerthanalyq derekterdiń negizinde júzege asyrady. 38. Ish súzegin dıagnostıkalaý kezinde eń bastysy gemoósindiniń bólinýi bolyp tabylady. Gemoósindini bólý úshin qan alý aýrýdyń barlyq kezeńinde júrgiziledi. Qannyń birinshi sebilýi antıbakterııalyq terapııa bastalǵanǵa deıin júrgiziledi. Aýrýdy dıagnostıkalaý úshin nájis ósindilerin, zár ósindilerin, ótti zertteý, serologııalyq dıagnostıka júrgiziledi (Vıdal áseri, tike gemagglıýtınasııa áseri).
39. Dıagnozy qoıylmaǵan, úsh jáne odan da kóp táýlik boıy qyzbasy bar naýqastar ish súzegine tekseriledi.
40. Ish súzegimen jáne qylaýdyń A men V túrimen aýyratyn barlyq naýqastar ınfeksııaly aýrýlar stasıonaryna emdeýge jatqyzylady. 41. Naýqastardy aýrýhanadan shyǵarý nájisi men zárin úsh ret bakterıologııalyq zerttegennen keıin dene qyzýy tolyq kúntizbelik jıyrma bir kún qalypty bolǵanda júzege asyrylady. Nájisi men zárin bakterıologııalyq zertteý antıbıotıkti toqtatqannan keıin kúntizbelik bes kúnnen keıin jáne sodan soń kúntizbelik bes kún aralyqpen júrgiziledi. Budan basqa, aýrýhanadan shyǵardan kúntizbelik jeti-on kún buryn dýodenaldy quramdy sebý júrgiziledi.
9. Ish súzegimen jáne qylaýmen aýyryp aıyqqan adamdardy dıspanserlik baqylaýǵa
qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar
42. Ish súzegimen jáne qylaýmen aýyryp aıyqqan barlyq naýqastar stasıonardan shyqqan soń, eki aptada bir ret dene qyzýy ólshenip, medısınalyq baqylaýǵa alynady. Stasıonardan shyqqannan soń kúntizbelik on kúnnen keıin, rekonvalensentterdi bakterııa tasymaldaýshylyqqa tekserý bastalady, ol úshin keminde kúntizbelik eki kún saıyn nájis pen zár bes ret zertteledi. Úsh aı boıy aı saıyn bir ret zár men nájisin bakterıologııalyq zertteý júrgiziledi.
Aýrýhanadan shyqqannan keıingi úsh aı ishindegi bakterıologııalyq tekserýdiń nátıjesi oń bolǵan jaǵdaıda, qaralýshy jiti tasymaldaýshy bolyp esepteledi. Baqylaýdyń tórtinshi aıynda ót pen tike gemagglıýtınasııa áserine sısteınmen qa